04/17/2019

Các #họ_tên phổ biến của người Đức và điều thú vị mà những họ tên này tiết lộ về xã hội Đức thời cổ xưa

Bài viết này sẽ giải thích kỹ hơn về ý nghĩa sâu xa đằng sau các họ tên phổ biến tại Đức.

Những ai đã sang Đức có lẽ đã để ý thấy rằng, người Đức có rất rất rấttttt nhiều họ. Nhiều hơn số họ Việt Nam rất nhiều. Ở VN có 14 họ phổ biến, và 14 họ này chiếm khoảng 90% dân số Việt. Phần lớn các họ phổ biến ở Việt Nam gắn liền với các triều đại phong kiến từng cai trị Việt Nam. Họ phổ biến nhất của người Việt là họ Nguyễn, chiếm tới khoảng 38% dân số VN. Đây là họ của chiều đại phong kiến cuối cùng của VN: triều nhà Nguyễn. Các họ phổ biến khác như họ Trần, họ Lê, họ Lý cũng là họ của các hoàng tộc từng cai trị Việt Nam, đó là nhà Trần, nhà Tiền Lê – Hậu Lê và nhà Lý. (Nguồn: https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Họ_người_Việt_Nam )
Từ đó chúng ta có thể thấy rằng, trong xã hội cổ xưa của Việt Nam, người dân thường hay lấy họ theo hoàng tộc đang cai trị đất nước.

Ở Đức thì hoàn toàn khác biệt. Nhìn vào danh sách 100 họ phổ biến nhất Đức (https://de.m.wikipedia.org/…/Liste_der_häufigsten_Familienn…) chúng ta dễ dàng nhận ra rằng, hầu hết các họ đều là tên nghề nghiệp, còn lại là mô tả chức vụ, hoặc một đặc điểm cá nhân (nhỏ/to/tóc đen/tóc nâu…), hoặc là tên một vùng miền/địa danh nào đó.

Dưới đây Ad xin liệt kê và tạm dịch 13 họ phổ biến nhất Đức:

1. Müller = người xay bột (họ này trong tiếng Anh là “Miller”)
2. Schmidt (bắt nguồn từ “Schmied”, tiếng Anh là Smith) = thợ rèn
3. Schneider = thợ may
4. Fischer = người đánh cá
5. Weber = người dệt vải
6. Meyer = người quản gia (quản lí nhà cửa, đất đai)
(từ “mayor” trong tiếng Anh, tức là thị trưởng quản lí một thị trấn là có nguồn gốc chung với từ Meyer hoặc Meier)
7. Wagner = thợ sản xuất ra xe cộ (“Wagen”), bánh xe
8. Becker (bắt nguồn từ “Bäcker”) = người làm bánh, người nướng bánh
9. Schulz (bắt nguồn từ chữ Đức cổ “Schultheiß”) = Ad xin tạm dịch là “người thu thuế, thu nợ”
10. Hoffmann = công việc này hơi giống với Meyer (quản lí nhà cửa đất đai)
11. Schäfer = người chăn cừu
12. Koch = người làm bếp (đầu bếp, phụ bếp)
13. Bauer = người nông dân

Vì thời xưa ở vùng nông thôn phần lớn tất cả mọi người đều làm nghề nông, thành ra việc phân biệt các gia đình dựa trên họ “Bauer” là quá khó khăn, và vì vậy nên các nông dân dần lấy những cái tên mô tả địa điểm nhà ở của họ để làm họ của gia đình. Ví dụ như họ của cầu thủ “Schweinsteiger” khả năng lớn là mô tả con đường dốc nào đó gần một chuồng lợn 😂

(Viết đến đoạn này Ad tự dưng phải cười nhăn nhở. Họ tên của nhiều anh cầu thủ quả là “quê vãi lúa” 😂😂😂
Nhiều người nhìn từ ngoài vào nước Đức sẽ nghĩ đến một đất nước giàu có, xe hạng sang, nghĩ đến các hãng hiệu cao cấp, sang chảnh, các anh cầu thủ cao to tóc vàng mắt xanh…

Nhưng lớn lên giữa nền văn hoá Đức cùng tụi khoai tây thì Ad lại thấy rằng đây thực ra là một dân tộc rất… dân dã và trần tục. 😂 Đúng như cái tên của dân tộc Đức, bởi “deutsch” trong tiếng Đức cổ có nghĩa là “dân dã/người dân/dân thường”.

Hồi xưa Ad có một cô giáo họ “Gräber” (người đào mộ) và một cô giáo dạy Toán họ “Hackel” (bắt nguồn từ chữ “hacken”) nghĩa là người làm công việc chặt/cuốc (ví dụ: chặt gỗ, cuốc đất…)

Cứ thi thoảng Ad lại ngồi cười tủm tỉm về họ tên của các cô và sự khác biệt văn hoá… Bởi trong nền văn hoá Việt, việc một nhà giáo mang họ “đào mộ” hoặc “cuốc đất” là điều không tưởng. 😂)

Hầu hết các họ phổ biến nhất của Đức đều mô tả công việc/nghề nghiệp của tầng lớp dân thường trong xã hội Đức thời Trung Cổ xưa kia.

Vậy thế còn tầng lớp quý tộc của Đức? Họ tên của các hoàng gia và lãnh chúa khác biệt với họ của dân thường ra sao?

Mặc dù họ của các hoàng gia và lãnh chúa Đức cũng đậm đặc tính “thực dụng” và không có gì mỹ miều hào nhoáng cho lắm, nhưng vẫn dễ dàng phân biệt được:

Các họ quý tộc luôn có chữ “von” hoặc “zu” trong tên họ, có nghĩa là “từ”/”của” hoặc “tại”. Nối tiếp sau chữ này thường là tên vùng địa danh (từng) được cai trị bởi dòng họ quý tộc đó, hoặc tên lâu đài tổ tiên thuộc sở hữu của gia tộc.

Ví dụ, lãnh chúa cai trị vùng Pappenheim sẽ mang họ là von Pappenheim. Heinrich von Pappenheim = Heinrich từ Pappenheim. Ludwig von Bayern = Ludwig của Bayern.

Nếu Ad là lãnh chúa cai trị München thì Ad sẽ mang họ tên là Diều Hâu von München 😂😂😂 (tiếng Anh: Diều Hâu of Munich, tiếng Pháp: Diều Hâu de Munich 😏😏😏)

Một vài nhân vật nổi tiếng có xuất thân quý tộc:

➡️Karl Theodor zu Guttenberg (Cựu Bộ trưởng Quốc phòng của Đức – năm 2011 bị phát hiện đạo văn trong bài tiến sĩ phải từ chức. Guttenberg là tên một thị trấn nhỏ tại vùng Oberfranken, và cũng là tên lâu đài tổ tiên của dòng họ quý tộc từng cai quản nơi đó.)

➡️Claus Schenk Graf von Stauffenberg
➡️Ernst August V. Prinz von Hannover
➡️Karl Friedrich Prinz von Hohenzollern
➡️Ludwig von Bayern (thực ra là Ludwig von Wittelsbach)
➡️Sophie von und zu Liechtenstein

**********
👑XÃ HỘI ĐỨC/CHÂU ÂU từ thời Trung Cổ cho đến thế kỉ 18:

Nhìn vào họ của người Đức, những ai tinh ý sẽ nhanh chóng nhận ra rằng: Xã hội Đức/Châu Âu thời xưa phân biệt tầng lớp xã hội một cách khá nghiêm ngặt (tuy nhiên không đến mức “cực đoan” như trong văn hoá Ấn Độ). Chỉ cần nhìn vào họ tên một người là có thể nhanh chóng đoán ra nghề nghiệp và địa vị xã hội của tổ tiên. Dân thường là dân thường, quý tộc là quý tộc, không được “thấy sang bắt quàng làm họ”.

Người Đức nói riêng và người Châu Âu nói chung đa phần theo đạo Thiên Chúa (=Christianity, “Kitô giáo”), đại đa số theo giáo hội Công giáo Rôma. Thời Trung Cổ, người dân nơi đây đã tin rằng, Chúa trời ban cho mỗi người một thân phận/ nhiệm vụ riêng.

Xã hội vì thế được chia thành 3 nhóm (“Stände”, được vẽ trong ảnh minh hoạ):

1. Giáo sĩ (tiếng Anh: clergy, tiếng Đức: Klerus) – đây được coi là những người có nhiệm vụ giảng đạo, truyền đạt lại những lời nói của Chúa đc ghi trong Kinh Thánh với dân. Tóm lại đây là những người là cầu nối giữa Đức Chúa trời và người trần gian. Người lãnh đạo đứng đầu nhóm giáo sĩ là Giáo Hoàng (the Pope).

Bức tranh minh hoạ ở dưới được vẽ bởi người thuộc nhà thờ, vì vậy nên tất nhiên các vị giáo sĩ đc đặt ở vị trí cao nhất, trên cả quý tộc. Mà thực ra thì đúng là thời đó Giáo Hoàng thường có nhiều quyền lực hơn vua chúa thật 😂

2. Quý tộc: Đây là nhóm có nhiệm vụ chính là: đánh và xử giặc, bảo vệ người dân thường và các giáo sĩ, cai quản đất đai trên trần gian… (“Giặc” ở đây không chỉ là những quân xâm lăng mà thường là cả những dân tộc không tin vào Chúa, hoặc những kẻ phạm tội lỗi đi ngược lại tiêu chuẩn của Đức Chúa Trời.)
Các hiệp sĩ thường được liệt vào hàng quý tộc “thấp” (tiếng Đức: niederer Adel).

3. Dân thường: Nhiệm vụ của nhóm này chính là: lao động. Người nông dân trồng trọt, người xay bột và nướng bánh làm ra bánh mì, người đánh cá cung cấp hải sải, thợ rèn làm ra vũ khí và dụng cụ kim loại, thợ mộc đóng bàn ghế, vv…

***
Trong lịch sử Việt Nam, có nhiều ông vua xuất thân nghèo khó, là con nông dân nhưng rồi nhờ tài trí mà vươn lên thành vua. Cũng tương tự, trong lịch sử Trung Quốc có nhiều người xuất thân là con cái nhà thương buôn nhưng rồi thành vua.

Trong xã hội Châu Âu thời Trung Cổ (ở tất cả những nơi theo Thiên chúa giáo) thì điều đó không bao giờ xảy ra. Một người sinh ra là thường dân, cho dù họ phấn đấu trở nên giàu có và quyền lực đến đâu thì cũng không có cửa để trở thành vua chúa. May ra thì được nhà vua phong cho một tước hiệu quý tộc (thường là quý tộc hạng thấp), rồi dần dà con cháu chắt chít phấn đấu, khi kết hôn biết tính toán thì lên thành quý tộc hạng cao. Chứ trong một đời người thì không bao giờ có chuyện 1 người xuất thân nông dân trở thành vua chúa tại Châu Âu.

Trong nhiều văn hoá Á Đông như TQ hay VN, từ “quý tộc” được hiểu chung chung là những người có học thức, giàu có, quyền lực. Ai cũng có thể trở thành quý tộc: Một người sinh ra là con nông dân nhưng nếu giỏi chữ, giỏi võ, thi khoa cử nếu đỗ thì đc tuyển làm quan. Thường thì các vua chúa Á Đông thời xưa dùng văn chương bác cổ để làm thước đo nhân tài.

Ngược lại, giới quý tộc Châu Âu xưa kia là một đẳng cấp khá khép kín với rất nhiều đặc quyền cụ thể được quy định rõ trong luật pháp thời đó. Cũng vì vậy nên thời xưa có cả các danh sách quý tộc (ghi chép cụ thể những gia đình nào thuộc tầng lớp quý tộc).

Bạn nào xem qua phim “Corpse Bride” (Cô dâu xác chết) của Tim Burton có lẽ đã thắc mắc tại sao bố mẹ của Victor gả con trai cho một cô dâu nghèo mà mừng như thể bắt đc vàng. Còn bố mẹ của Victoria thì nghèo nhưng chảnh chó, gả con gái vào nhà giàu mà buồn như chó cắn. Đó là vì gđ của Victor tuy giàu nhưng là dân thường, còn nhà của Victoria nghèo nhưng thuộc tầng lớp quý tộc.

Sự bất bình đẳng xã hội này chính là một trong những lý do vì sao có nhiều cuộc cách mạng đấu tranh giai cấp mang tầm ảnh hướng lớn đến lịch sử thế giới lại xảy ra tại Châu Âu thời cận-hiện đại.

Lạ đời thay, chính sự bất bình đẳng xã hội trong thời Trung Cổ cho đến thế kỉ 18 đã là một trong những yếu tố giúp Châu Âu đi đến nền dân chủ nhanh chóng hơn. 😅

Trong lịch sử VN và TQ trước thời hiện đại, tất cả các cuộc khởi nghĩa nông dân đều thất bại, không có một cuộc khởi nghĩa nào giành được thắng lợi cuối cùng (lập nên một chế độ mới). Và theo lời giải thích của các nhà sử học Á Đông thì lí do là vì: “Các cuộc khởi nghĩa diễn ra lẻ tẻ – địa bàn hoạt động hẹp- lực lượng non nớt.” Nhưng tại sao mà “lẻ tẻ” thì ít ai giải thích được.

“Lẻ tẻ” là vì thực ra xã hội Á Đông không có một giai cấp nông dân đúng nghĩa, không bị đàn áp một cách chính thức qua pháp luật như tại Châu Âu. Một người xuất thân nông dân tại TQ và VN có thể leo lên những chức rất cao trong triều đình, và một khi đã có đc quyền lực trong tay, họ không còn thuộc vào giai cấp nông dân nữa mà được liệt vào hàng quý tộc, “địa chủ”. Và tất nhiên là họ sẽ đứng về phía triều đình. Hoặc nếu họ có tạo phản, phế bỏ một triều đại thì những người xuất-thân-nông-dân đó cũng sẽ lại lập nên triều đại mới và… tiếp tục đàn áp nông dân.

Vì lí do đó mà giai cấp nông dân của TQ, VN hầu như không bao giờ có các cá nhân giàu có và quyền lực hỗ trợ đằng sau.

Ngược lại thì tư tưởng phân chia tầng lớp của Châu Âu đã gây ra rất nhiều vấn đề nhức nhối, và những vấn đề này rốt cục đã thúc đẩy quá trình dân chủ hoá khá nhanh.

Ban đầu, những người quý tộc Châu Âu nắm đặc quyền: họ cho rằng, chỉ có họ mới được Chúa trời ban cho quyền lãnh đạo, chỉ có họ mới có tiếng nói trong chính trị.

Giai cấp nông dân/thứ dân ban đầu cũng tin vào điều đó. Những người tài giỏi trong số họ, thay vì học văn chương để làm quan như ở Châu Á thì họ không có cửa nào khác ngoài việc: làm đúng bổn phận “thấp kém” của họ. Nông dân cố trồng trọt cho hiệu quả, thợ rèn thì cố mà rèn vũ khí chất lượng cao để phục vụ cho các cuộc chiến tranh của vua chúa bên trên. Thương buôn thì cố mà tìm của ngon vật lạ ở những nước khác mang về.

Sự “chuyên môn hoá” này đã giúp xã hội Châu Âu dần phát triển về kĩ thuật và kinh tế. Trong quá trình này, tất nhiên sẽ có những người nông dân, thợ rèn, thương buôn trở nên rất giàu có nhờ nắm bắt đc xu hướng thị trường, hoặc nhờ tay nghề cao. Có những người trở nên giàu có đến mức có thể cho vua chúa vay tiền.

Nhưng theo luật pháp thời đó thì họ vẫn chỉ là thường dân, không có đặc quyền gì, và hoàn toàn không có tiếng nói trong chính trị.

Thử tưởng tượng bạn có nhiều tiền hơn mấy thằng quý tộc, nhưng họ tên bạn là “Thomas Müller”, tổ tiên xay bột nên vẫn bị liệt vào cấp thường dân và éo có tiếng nói trong chính trị. Thật sự là rấtttt ức chế phải k 😂

Vậy những người đó họ làm gì để có tiếng nói trong chính trị?

1. Thuyết phục nhà vua phong cho tước hiệu quý tộc (chỉ ít người làm được)

2. Cùng đấu tranh với những người thường dân khác để giai cấp thường dân có được nhiều quyền lợi hơn, nhiều tiếng nói hơn. Cố đẩy giới quý tộc vào tình thế phải thay đổi luật pháp theo chiều hướng ngày càng dân chủ hơn (ví dụ: thiết lập quốc hội bên cạnh nhà vua>>> chế độ quân chủ lập hiến)

Và đó là một trong các lí do vì sao Châu Âu tiến đến dân chủ nhanh chóng như vậy.

*****
Fun facts:

👉Năm 1918, giới quý tộc tại Đức bị tước mọi đặc quyền.
👉Họ “Nguyễn” là họ phổ biến xếp thứ… 815 tại Đức.

Theo Nước Đức – Deutschland

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.